user icon

Kyalami 1985 – de Formule 1-race die ondanks politieke druk wél doorging

  • Gepubliceerd op 25 sep 2022 11:04
  • comments 9
  • Door: René Oudman

In een rijke geschiedenis met meer dan duizend Grands Prix is het vaker dan eens voorgekomen dat een Formule 1-race in het water viel. Vandaag wordt er niet gereden op het Sochi Autodrom, terwijl de Russische Grand Prix eerder dit jaar nog wel op de planning stond.

Het is een westerse vergeldingsactie voor een dispuut waarover de meningen verschillen en aangezien de FIA een westerse instantie is, houdt zij zich aan de richtlijn. Dat was 37 jaar geleden wel anders. Ondanks de veelbesproken, beschimpte politiek van apartheid, ging de Zuid-Afrikaanse Grand Prix van dat jaar ‘gewoon’ door. Niemand had er zin in en een succes was het allerminst. GPToday.net draait de klok terug naar 1985 en belicht een merkwaardig GP-weekend in Kyalami.

Domino-effect

Medio jaren ’80 genereert de anti-apartheidsbeweging media-aandacht. Jarenlang is de Zuid-Afrikaanse politiek afgedaan als een ver-van-ons-bed-show, een cultureel verschil of simpelweg een oninteressante kwestie. Als de Zuid-Afrikaanse president Botha in de zomer van 1985 op hete kolen een persconferentie belegt, verwacht menigeen dat de afschaffing van apartheid wordt aangekondigd.

Niets is minder waar: Botha trekt de spanbanden juist nog wat steviger aan. Zuid-Afrika komt vrijwel dagelijks in het nieuws wegens het bloederige neerslaan van demonstraties of het executeren van gekleurde opstandelingen. Pardoes steekt er in de buitenwereld een knagende gewetenskwestie op, een plotselinge sociaalmaatschappelijke wake up call – een bepaalde kwestie speelt al jaren, maar zodra de mediavleugels eronder komen of bepaalde personen er een woordje over spreken, draait de sociale houding honderdtachtig graden. Zo ook omtrent apartheid. Een domino-effect volgt.

Op politiek niveau trapt de Franse minister van Sport af. Die roept zijn landgenoten op niet naar Kyalami af te reizen voor de Formula 1-race aldaar, ronde vijftien van het zestien races tellende seizoen. Heel Europa kijkt toe. Britten bakkeleien, Italianen prakkiseren en ook in Nederland gaat de sores niet onopgemerkt voorbij. Meerdere televisiezenders, onder aanvoering van de BBC, struikelen over hun imaginaire maatschappelijke verantwoordelijkheden met betrekking tot het land Zuid-Afrika en, volgens hen, zeer doeltreffende vergeldingsacties jegens de machthebbers. Wel of niet uitzenden? Wel of niet op locatie?

Jij niet, dan ik ook niet – of toch maar wel?

BBC-analist en enkelvoudig wereldkampioen James Hunt weet voldoende. De vleesgeworden rebel laat iedereen die horen wil, weten dat hij geen brood ziet in de Zuid-Afrikaanse Grand Prix noch het verslaan daarvan. Hunt is in die jaren een van de weinigen die zich (ook als het nog niet woke is) inzet voor de anti-apartheidsbeweging.

Onder de Formule 1-teams heerst vooral verwarring, of beter gezegd, wordt er een rookgordijn opgetrokken. ‘Politiek en sport scheiden’ komt als vanouds weer uit de bus, al maakt Ferrari het concreet: de Italiaanse renstal zegt niet naar Zuid-Afrika te gaan als concurrent McLaren ook niet gaat. De Zuid-Afrikaanse overheid probeert te redden wat er te redden valt door alle belasting toegevoegde waarde voor deelnemers aan het raceweekend af te schaffen.

Ayrton Senna, op dat moment een rijzende ster, zegt liever niet te willen – de overheid in Brazilië ontmoedigt hem te gaan, maar heeft vanwege de eigen discutabele mensenrechtenpositie eigenlijk geen poot om op te staan. McLaren-sterren Alain Prost – die het wereldkampioenschap twee weken voor het geplande treffen in Zuid-Afrika veilig stelt – en Niki Lauda tonen eveneens hun bedenking.

Puinhoop

Het recept voor een totale catastrofe ligt klaar en het verbaast dan ook niemand dat de Zuid-Afrikaanse Grand Prix een gigantische puinhoop wordt. Op aanraden van de Franse sportminister hebben de Franse teams Renault en Ligier haar wagens teruggetrokken. Dat betekent dus geen Derek Warwick, Patrick Tambay, Jacques Laffite en Philippe Streiff op de grid in Kyalami.

Of toch wel? Streiff heeft een contract bij Tyrrell getekend voor 1986 en krijgt van Uncle Ken Tyrrell de kans om vast warm te draaien. Zo reist Fransman Streiff wél naar Zuid-Afrika, terwijl Brit Warwick vanwege het decreet van de Franse sportminister gedwongen thuiszit.

Ook nieuwbakken wereldkampioen Prost is een Fransman, maar hij trekt zich niets aan van de politiek in het thuisland. Geroezemoesd wordt dat Prost vanwege zijn nauwe banden met oppositieleider en latere premier Jacques Chirac willens en wetens zijn hakken in het zand zet. Ook de Brazilianen, Senna en Nelson Piquet, reizen ‘gewoon’ naar Kyalami, terwijl er vanuit het Braziliaanse parlement nadrukkelijk wordt verzocht niet te gaan.

FIA-president Jean-Marie Balestre (een Fransman) trekt zich helemaal niets van de oproer aan, roept iets over het niet vermengen van sport en politiek en voert de reis naar het zuidelijke puntje van Afrika hoogstpersoonlijk aan. Zelfs de veelbesproken, controversiële executie van een bekende zwarte dichter verandert niets aan zijn kijk op de zaak.

Stickers

Commerciële keizer Bernie Ecclestone stuurt aan op een annulering – niet zozeer om ethische redenen, maar om de financiële kopzorgen die een trip van tienduizend kilometer met terugtrekkende sponsoren oplevert. Marlboro en Barclay, geldschieters van respectievelijk McLaren en Arrows, hebben namelijk al kenbaar gemaakt zich voor één wedstrijd terug te trekken. Beatrice wenst haar naam niet op de Lola van Carl Haas te zien.

Coureurs struikelen haast over elkaar om zich uit te spreken tegen het regime, terwijl de Zuid-Afrikaanse wedstrijden in voorgaande tientallen jaren nooit ter discussie stonden. Ook in Argentinië en Brazilië – in die tijden toch ook onder een op zijn zachtst gezegd discutabel bewind – werd zonder morren geracet. De televisiezenders kunnen niet achterblijven. Liefst negentien van de 23 zendgerechtigden besluit de Zuid-Afrikaanse Grand Prix niet live, noch in haar volledigheid, op de televisie te brengen.

Prost kaatst de bal als journalisten hem in het nauw zetten. “Waarom zijn jullie hier dan?” Alan Jones (Lola-Beatrice) is er na de kwalificatie op vrijdagmiddag klaar mee. Hij laat op zaterdagochtend weten zich terug te trekken vanwege zware griep. Bijzonder, want op vrijdag mankeerde de Australische wereldkampioen van 1980 nog helemaal niets…

Ballsy moustachios

Dan de race: het wordt een eenvoudige dubbelzege voor Williams, de ballsy moustachios Nigel Mansell en Keke Rosberg rijden als eerste en tweede over de finishlijn. Zij hebben zich van hun meest strijdbare kant laten zien en bewijzen bovendien dat Williams een belangrijke titelkandidaat voor 1986 wordt. Een slopend weekend eindigt voor Prost op tekenende wijze, hij valt stil op de streep, had de race mogelijk kunnen winnen als hij geen motorproblemen had gekregen, valt in de slotfase van de race ver terug en moet het uiteindelijk stellen met een derde plaats.

De Zuid-Afrikaanse Grand Prix van 1985 is niet alleen de laatste race op zaterdag tot de race in Las Vegas van volgend jaar en de laatste race waarin lauwerkransen worden uitgedeeld, maar ook de laatste op Kyalami tot de apartheid wordt afgeschaft. In 1992 en 1993 keert het Formule 1-circus kortstondig terug in het zuidelijke puntje van Afrika, maar die terugkeer is wegens financiële problemen een kort leven beschoren. Tot een terugkeer op de Formule 1-kalender is het, ondanks dat Zuid-Afrika nu een politieke wind in de rug heeft, nog niet gekomen.

Dat zie je toch bij alle grote sporten waar heel veel geld in omgaat terug. Binnenkort WK voetbal in een land waar honderden uitgebuite arbeidsmigranten zijn overleden tijdens de bouw van de stadions.

Wel jammer dat de oude layout van het legendarische Kyalami is verdwenen alhoewel het nieuwe ba... [Lees verder]

  • 3
  • 25 sep 2022 - 12:26

Reacties (9)

Login om te reageren
  • Mooi stukje weer René! Ik dacht altijd dat Beatrice de naam van een F1 team was maar dat is een sponsor, Beatrice Foods. Nooit geweten.

    • + 2
    • 25 sep 2022 - 11:24
  • De F1 heeft een geschiedenis van sportswashing. De wereldvreemdheid van het circus is grappig totdat het in contact komt met de echte wereldproblematiek.

    Opvallend dat de technologisch meest geavanceerde sport ter wereld ongeveer tien jaar achter loopt als het gaat om maatschappelijke inzichten.

    • + 1
    • 25 sep 2022 - 11:36
    • Dat zie je toch bij alle grote sporten waar heel veel geld in omgaat terug. Binnenkort WK voetbal in een land waar honderden uitgebuite arbeidsmigranten zijn overleden tijdens de bouw van de stadions.

      Wel jammer dat de oude layout van het legendarische Kyalami is verdwenen alhoewel het nieuwe baantje zeker niet slecht is. Ik juich een GrandPrix in Zuid-Afrika toe mocht die er alsnog gaan komen.

      • + 3
      • 25 sep 2022 - 12:26
  • Het gaat een stuk beter nu in Zuid Afrika.
    Heerlijk veilig land om op vakantie te gaan.

    • + 1
    • 25 sep 2022 - 13:21
    • OneRace

      Posts: 1.744

      Heerlijk land inderdaad, maar veilig kan je het niet noemen grotendeels. Zo goed gaat het jammer genoeg niet daar.

      • + 0
      • 25 sep 2022 - 23:09
    • Nee, veilig zeker niet.
      Het was ook cynisch bedoeld.
      Tis een prachtig land,maar in de tijd van de apartheid was het voor blanken mensen wel een stuk veiliger.
      Dat zal ik wel niet mogen zeggen,maar ik wilde 5 jaar geleden naar Vrededorp in Gautang, maar dat werd mij ten strengste afgeraden.
      Uiteindelijk ben ik er wel geweest,maar ben de taxi niet uitgestapt.

      • + 1
      • 26 sep 2022 - 07:52
  • ´Medio jaren ’80 genereert de anti-apartheidsbeweging media-aandacht`
    Die aandacht genereerden ze al eind jaren ´50 waardoor meerdere sportbonden,, waaronder oa. Rugby, tafeltennis, het IOC, vroegen om uitsluiting van SA, ze zelf geen teams naar kampioenschappen stuurden of eisten dat SA gemengde teams samenstelde ipv. all white.

    F1 deed of haar neus bloedde, net als Amerika en de UK overigens, die de Apartheid niet wilde afschaffen maar hervormen, omwille van handelsovereenkomsten.
    Pas toen de Scandinavische landen onder aanvoering van Olaf Palme de druk opvoerde kwam er schot in de zaak, maar het duurde alsnog bijna 10 jaar totdat De Klerk en Mandela genoeg gewicht in de schaal hadden om de stekker uit het systeem te trekken.

    • + 1
    • 25 sep 2022 - 15:13
    • Olaf Palme heeft dat uiteindelijk met de dood moeten bekopen.

      • + 0
      • 25 sep 2022 - 17:49
  • De hele wereld was kritisch op apartheid, dus dat was gewoon 'woke' en Hunt was onderdeel van dit geluid. En ondanks dat hij wel afreisde naar Zuid-Afrika, heeft hij zijn gage voor het verslaan van deze race geschonken aan een anti-apartheid beweging.

    • + 0
    • 26 sep 2022 - 12:37

AE Grand Prix van Abu Dhabi

Lokale tijd 

Bekijk meer foto's

AE Grand Prix van Abu Dhabi

Lokale tijd 

Bekijk meer foto's

Gerelateerd nieuws

WK standen 2022

Bekijk volledige WK-stand

Test kalender

Bekijk het volledige testschema

Geef je mening

Welk team gaat verrassen in het 2022-seizoen?

Coureursprofiel

  • Team -
  • Punten -
  • Podiums -
  • Grand Prix -
  • Land GB
  • Geb. datum 8 aug 1953 (69)
  • Geb. plaats Upton-upon-Severn, United Kingdom, GB
  • Gewicht 0 kg
  • Lengte 1,8 m
Bekijk volledig profiel

Team profiel

Bekijk volledig profiel

Formule 1 kalender - 2022

Datum
Grand Prix
Circuit
-
Spanje
-
Bahrein
18 - 20 maa
Bahrein
25 - 27 maa
Saoedi-Arabië
8 - 10 apr
Australië
22 - 24 apr
Italië
6 - 8 mei
Verenigde Staten van Amerika
20 - 22 mei
Spanje
27 - 29 mei
Monaco
10 - 12 jun
Azerbeidzjan
17 - 19 jun
Canada
1 - 3 jul
Groot Brittannië
8 - 10 jul
Oostenrijk
22 - 24 jul
Frankrijk
29 - 31 jul
Hongarije
26 - 28 aug
België
2 - 4 sep
Nederland
9 - 11 sep
Italië
30 - 2 okt
Singapore
7 - 9 okt
Japan
21 - 23 okt
Verenigde Staten van Amerika
28 - 30 okt
Mexico (land)
11 - 13 nov
Brazilië
18 - 20 nov
Verenigde Arabische Emiraten
Bekijk volledige kalender

Formule 1 kalender - 2022

Datum
Grand Prix & Circuit
18 - 20 maa
25 - 27 maa
Saoedi-Arabië Jeddah Street Circuit
8 - 10 apr
Australië Albert Park
22 - 24 apr
6 - 8 mei
Verenigde Staten van Amerika Miami International Autodrome
20 - 22 mei
27 - 29 mei
Monaco Monte Carlo
10 - 12 jun
Azerbeidzjan Baku City Circuit
17 - 19 jun
1 - 3 jul
Groot Brittannië Silverstone
8 - 10 jul
Oostenrijk Red Bull Ring
22 - 24 jul
Frankrijk Paul Ricard
29 - 31 jul
Hongarije Hungaroring
26 - 28 aug
2 - 4 sep
Nederland Circuit Zandvoort
9 - 11 sep
Italië Monza
30 - 2 okt
7 - 9 okt
21 - 23 okt
Verenigde Staten van Amerika Circuit of the Americas
28 - 30 okt
11 - 13 nov
Brazilië Interlagos
18 - 20 nov
Verenigde Arabische Emiraten Yas Marina Circuit
Bekijk volledige kalender
show sidebar